सम्पत्ति सार्वजनिकपछि चर्चा: हदबन्दी नाघेको आशंका गृहमन्त्रीमा

काठमाडौं,  — प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद् कार्यालय ले प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रीहरूको सम्पत्ति विवरण सार्वजनिक गरेको छ। सार्वजनिक विवरणअनुसार मन्त्रीहरूबीच जग्गा स्वामित्वमा उल्लेख्य असमानता देखिएको छ, जहाँ केही मन्त्रीसँग तराईदेखि पहाडसम्म ठूलो परिमाणमा जग्गा रहेको छ भने केहीसँग न्यून मात्रामा सीमित देखिएको छ।

विवरणअनुसार, सुधन गुरुङ (गृहमन्त्री) सबैभन्दा धेरै जग्गा स्वामित्वमा रहेका मन्त्रीका रूपमा देखिएका छन् भने सोविता गौतम (कानुनमन्त्री) सँग सबैभन्दा कम जग्गा रहेको उल्लेख गरिएको छ। मूल्यका आधारमा भने सस्मित पोखरेल (शिक्षामन्त्री) को सम्पत्ति सबैभन्दा उच्च देखिएको छ।

📊 मन्त्रीवार जग्गा विवरण

प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह सँग महोत्तरीमा ९ बिघा, धनुषामा १.२ बिघा (घरले चर्चेको) र काठमाडौँमा ५ आना जग्गा गरी कुल १०.२ बिघा र ५ आना जग्गा रहेको छ।

अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्ले सँग काठमाडौँ, गोरखा, चितवन, तनहुँ, ललितपुर लगायतका विभिन्न स्थानमा फैलिएको उल्लेख्य जग्गा रहेको छ। ललितपुरको सानेपामा मात्रै झण्डै ४० आना जग्गा रहेको विवरणमा उल्लेख छ।

परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनाल सँग तनहुँमा १५ रोपनी, पूर्वी नवलपुरमा १२ रोपनी, नेपालगञ्जमा २ कठ्ठा र काठमाडौँमा ६ आना जग्गा रहेको छ।

गृहमन्त्री सुधन गुरुङ सँग धनकुटामा १९ रोपनी १५ आना, चितवनमा ३० कठ्ठा र गोरखामा बाजेको नाममा २२१ रोपनी गरी कुल २४० रोपनीभन्दा बढी जग्गा रहेको देखिन्छ।

ऊर्जामन्त्री विराज भक्त श्रेष्ठ सँग काठमाडौँमा ६ आना जग्गा र घर रहेको छ भने भौतिक तथा शहरी विकासमन्त्री सुनिल लम्साल सँग नवलपरासीमा १० कठ्ठा १५ धुर र स्याङ्जामा २९ रोपनी जग्गा रहेको छ।

कानुनमन्त्री सोविता गौतम सँग भरतपुरमा ६७७.२६ वर्गमिटर जग्गा रहेको छ भने काठमाडौँको जग्गाको क्षेत्रफल खुलाइएको छैन।

महिला मन्त्री सीता वादी सँग सुर्खेतमा करिब ६४४० वर्गमिटर (झण्डै १२.६६ रोपनी) जग्गा रहेको छ।

भूमि तथा संघीय मामिला मन्त्री प्रतिभा रावल सँग काठमाडौँमा ५ आना र बारामा १७ धुर जग्गा रहेको छ।

स्वास्थ्यमन्त्री निशा मेहेता सँग काठमाडौँमा ७ आना र महोत्तरीमा ८ बिघा जग्गा रहेको छ।

शिक्षामन्त्री सस्मित पोखरेल सँग काठमाडौँ–ललितपुर क्षेत्रमा १३ रोपनीभन्दा बढी जग्गा रहेको छ भने मोरङ र गोकर्णेश्वरमा समेत जग्गा रहेको विवरणमा उल्लेख छ।

पर्यटनमन्त्री खडक राज पौडेल सँग पोखरामा करिब ५२६० वर्गमिटर जग्गा रहेको छ भने सञ्चारमन्त्री डा. विक्रम तिमिल्सिना सँग काठमाडौँमा करिब ३१७ वर्गमिटर जग्गा रहेको छ।

कृषिमन्त्री गीता चौधरी सँग बर्दिया र रुपन्देहीमा गरी १७.६९ कठ्ठा जग्गा रहेको छ।

उद्योगमन्त्री गौरी कुमारी यादव सँग काठमाडौँमा २१ आना २ पैसा १ दाम तथा महोत्तरी र नवलपरासीमा गरी ५ बिघा १३ कठ्ठा जग्गा रहेको छ।

श्रममन्त्री रामजी यादव सँग सप्तरीमा १ बिघा १ कठ्ठा ३ धुर जग्गा रहेको छ।

⚖️ कानुनी हदबन्दीको व्यवस्था

भूमि सम्बन्धी ऐन २०२१ को दफा ७ अनुसार नेपालमा कुनै पनि व्यक्ति वा परिवारले राख्न पाउने जग्गाको अधिकतम सीमा तोकिएको छ।

• तराई क्षेत्रमा अधिकतम १० बिघा
• काठमाडौँ उपत्यकामा २५ रोपनी
• पहाडी क्षेत्रमा ७० रोपनी

घरबारी प्रयोजनका लागि थप छुटको व्यवस्था पनि रहेको छ। एकाघरभित्र (श्रीमान्, श्रीमती र नाबालक सन्तान) मिलाएर यो सीमा लागू हुने कानुनी प्रावधान छ।

 गृहमन्त्रीको हकमा हदबन्दीको प्रश्न

उपलब्ध विवरणअनुसार गृहमन्त्री सुधन गुरुङ को परिवार (बाजेको नाममा) रहेको गोरखाको २२१ रोपनी जग्गा हदबन्दीभन्दा बढी हुन सक्ने देखिएको छ।

कानुनविद्हरूका अनुसार यस्तो अवस्थामा:

• उक्त जग्गा नामसारी गर्न समस्या आउन सक्छ
• हदबन्दीभन्दा बढी देखिएमा सरकारले जफत गर्न सक्ने व्यवस्था छ

सम्पत्ति विवरण सार्वजनिकसँगै मन्त्रीहरूको आर्थिक पारदर्शिता र कानुनी हदबन्दी कार्यान्वयनको विषय पुनः चर्चामा आएको छ। अधिकांश मन्त्रीहरू हदभित्र देखिए पनि केही केसमा थप अनुसन्धान आवश्यक देखिन्छ।

यसले सरकारी तहमा सम्पत्ति स्रोतको पारदर्शिता र कानुनी अनुपालन सुनिश्चित गर्नुपर्ने आवश्यकता अझ स्पष्ट पारेको छ।