२१ दिन खोज्दा भेटिएनन् ज्ञानेन्द्र,कुशको शव बनाएर अन्त्येष्टि

काभ्रेपलाञ्चोक । रसुवाको भोटेकोशी नदीमा आएको विनाशकारी बाढीमा परी बेपत्ता भएका काभ्रेपलाञ्चोक पाँचखाल नगरपालिका–३ का ज्ञानेन्द्र लाल श्रेष्ठ २१ दिनसम्मको निरन्तर खोजीपछि पनि फेला पर्न सकेनन्। लामो समयसम्म खोजतलास गर्दा समेत कुनै अत्तोपत्तो नलागेपछि परिवारले अन्ततः भारी मन लिएर उनको प्रतीकात्मक अन्त्येष्टि गरेको छ।

भदौ १० गते भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको बाढीका क्रममा बेपत्ता भएका करिब ५४ वर्षीय श्रेष्ठको शव २१ दिनसम्म खोज्दा पनि नभेटिएपछि कुशको शव बनाएर पशुपति आर्यघाटमा अन्त्येष्टि गरिएको पाँचखाल नगरपालिका–३ का वडाध्यक्ष सुन्दर अधिकारीले जानकारी दिनुभयो।

श्रेष्ठको वास्तविक शव नभेटिए पनि धार्मिक तथा सामाजिक संस्कारअनुसार कुशको प्रतीकात्मक शव बनाएर अन्त्येष्टि गर्न परिवार बाध्य भएको हो। २१ दिनसम्म ‘कतै जीवितै हुनुहुन्छ कि’, ‘कुनै ठाउँमा भेटिनुहुन्छ कि’ भन्ने आशामा बसेको परिवारले अन्ततः मनलाई कठोर बनाएर अन्तिम संस्कार गर्नुपरेको छ।

बाढी आएको दिनदेखि हराए सम्पर्कविहीन

श्रेष्ठले आफ्नै निजी सवारी साधन ल्यान्ड क्रुजर मार्फत यात्रुहरूलाई सेवा दिँदै आउनुभएको थियो। भदौ १० गते पनि उहाँ आफ्नै सवारीसाधनसहित भोटेकोशी आसपासको क्षेत्रमा पुग्नुभएको जानकारी परिवारले पाएको थियो।

त्यसपछि भने उहाँ परिवार र आफन्तको सम्पर्कमा आउन सक्नुभएन। बाढी र पहिरोले त्यस क्षेत्रमा ठूलो क्षति पुर्‍याएपछि श्रेष्ठ पनि बाढीको चपेटामा परेको आशंका गरिएको थियो।

घटनापछि परिवार, आफन्त तथा सम्बन्धित निकायबाट सम्भावित स्थानहरूमा खोजी तथा खोजतलास गरिए पनि २१ दिनसम्म श्रेष्ठको कुनै सुराक फेला पर्न सकेन।

नदीको उर्लंदो भेल, बाढीले बगाएका संरचना र बदलिएको भौगोलिक अवस्थाका कारण खोजी कार्यसमेत कठिन बनेको थियो। दिन बित्दै जाँदा परिवारको आशा क्रमशः कमजोर हुँदै गयो। तर, आफन्तको मनले भने अन्तिमसम्म पनि ‘फेला पर्नुहुनेछ’ भन्ने आशा छाड्न सकेको थिएन।

शव नपाए पनि संस्कार गर्नुपर्ने बाध्यता

लामो समयसम्म खोजी गर्दा पनि श्रेष्ठको अवस्था पत्ता लाग्न नसकेपछि परिवारले अन्ततः धार्मिक परम्पराअनुसार कुशको शव बनाएर अन्त्येष्टि गर्ने निर्णय गरेको हो।

परिवारका लागि यो क्षण सामान्य अन्त्येष्टिभन्दा फरक र झनै पीडादायी बन्न पुगेको छ। आफ्नै आँखाअगाडि शव देखेर अन्तिम बिदाइ गर्नुपर्ने ठाउँमा शव नै नपाई प्रतीकात्मक शव बनाएर अन्तिम संस्कार गर्नुपर्ने बाध्यता आफैंमा एउटा गहिरो पीडा हो।

२१ दिनसम्म बेपत्ता आफन्तको खोजीमा रहेको परिवारले अन्ततः उनको वास्तविक शरीरसमेत नदेखी अन्तिम संस्कार गर्नुपरेको छ। यस्तो अवस्थामा मृत्युको पीडा मात्र होइन, शव नपाएको अधुरोपनले परिवारलाई झनै सताउने गरेको हुन्छ।

चार दाजुभाइमध्ये कान्छा थिए श्रेष्ठ

वडाध्यक्ष अधिकारीका अनुसार श्रेष्ठ बुवा कदमलाल श्रेष्ठका चार भाइ छोरामध्ये कान्छा हुनुहुन्थ्यो। परिवारमा कान्छो छोराका रूपमा हुर्किनुभएका श्रेष्ठ पछिल्लो समय काठमाडौंमा अस्थायी बसोवास गर्दै आउनुभएको थियो।

आफ्नो निजी सवारीसाधनमार्फत यात्रुहरूलाई सेवा दिँदै जीविकोपार्जन गर्दै आउनुभएका श्रेष्ठको जीवन भोटेकोशीको बाढीले एकाएक अनिश्चिततामा धकेलिदियो।

भदौ १० गतेसम्म सामान्य रूपमा यात्रामा निस्किएका श्रेष्ठ त्यसपछि परिवारको सम्पर्कमा आउनुभएन। एक दिन, दुई दिन हुँदै हप्ता बित्यो। त्यसपछि २१ दिनसम्म खोजी जारी रह्यो। तर, न त उहाँ भेटिनुभयो, न त उहाँसँग सम्बन्धित कुनै ठोस खबर नै परिवारले पायो।

आशाबाट अन्त्येष्टिसम्मको २१ दिन

श्रेष्ठको परिवारका लागि बितेका २१ दिन केवल दिन गन्ती थिएनन्। ती प्रत्येक दिन आशा र पीडाबीच बितेका थिए।

कहिले फोन आउला कि, कतैबाट खबर पो आउला कि, खोजी टोलीले केही पत्ता लगायो कि भन्ने प्रतीक्षामा परिवार बसिरह्यो। तर, प्रत्येक दिन नयाँ खबरको प्रतीक्षा निराशामा परिणत हुँदै गयो।

अन्ततः २१ दिनपछि परिवारले एउटा कठोर निर्णय लिनुपर्‍यो—शव नपाए पनि संस्कार गर्नुपर्ने।

यही निर्णयसँगै परिवारको लामो प्रतीक्षा औपचारिक रूपमा अन्त्य भएको छ। तर, प्रियजनको वास्तविक शवसमेत फेला नपरेको अवस्थामा गरिएको यो अन्त्येष्टिले परिवारको मनमा रहेको पीडा भने सहजै अन्त्य हुने देखिँदैन।

भोटेकोशीको बाढीले श्रेष्ठलाई मात्र बेपत्ता बनाएन, उनको परिवारबाट एउटा प्रिय सदस्य, आफन्त र भरोसाको आधारसमेत खोसेको छ। प्राकृतिक विपत्तिको केही मिनेटले एउटा परिवारलाई वर्षौंसम्म नपुरिने पीडा दिएको छ।

श्रेष्ठको वास्तविक अवस्था अझै रहस्यकै विषय बनेको छ। २१ दिनको खोजीपछि गरिएको प्रतीकात्मक अन्त्येष्टिले परिवारलाई संस्कारको दायित्वबाट मुक्त गरे पनि ‘ज्ञानेन्द्र कहाँ पुगे ?’, ‘उहाँको शव कहाँ छ ?’ भन्ने प्रश्न भने अझै अनुत्तरित छ।

भोटेकोशीको उर्लंदो भेलसँगै हराएका श्रेष्ठको खोजीमा परिवारले देखाएको २१ दिनको प्रतीक्षा अन्ततः कुशको शवमा पुगेर टुंगिएको छ—तर एउटा परिवारको मनमा रहेको प्रतीक्षा र पीडा भने यति सजिलै टुंगिने छैन।