पार्टी एकता—आशा र आशंकाबीचको राजनीति

नेपाली राजनीतिक इतिहासमा पार्टी एकता नयाँ विषय होइन । पटक–पटक भएका विभाजन, पुनःएकता र फेरि विघटनका घटनाले जनतामा आशा जगाउने मात्र होइन, गहिरो शंका पनि जन्माएका छन् । पछिल्लो समय देखिएका एकताका प्रयासहरूले पनि यही दुईधारे सन्देश दिएको देखिन्छ—एकातिर राजनीतिक स्थिरताको अपेक्षा, अर्कोतिर सत्ताकेन्द्रित स्वार्थको आशंका ।

पार्टी एकताको सबैभन्दा ठूलो सकारात्मक सन्देश भनेको राजनीतिक स्थिरता हो । लामो समयदेखि अस्थिर सरकार, बारम्बार बदलिने नेतृत्व र नीति निरन्तरताको अभावले थलिएको मुलुकमा बलियो र एकीकृत राजनीतिक शक्ति आवश्यक ठानिन्छ । जब ठूला दलहरू एक ठाउँमा उभिन्छन्, तब सरकार बलियो बन्छ, निर्णय प्रक्रिया छरितो हुन्छ र विकासका योजनाले निरन्तरता पाउने आशा पैदा हुन्छ। यसले जनतामा “अब त केही हुन्छ कि” भन्ने विश्वास जन्माउँछ ।

त्यसैगरी, पार्टी एकताले मतदाताको भरोसा पुनःस्थापित गर्ने सम्भावना पनि बोकेको हुन्छ । आन्तरिक कलह, गुटबन्दी र नेतृत्वको अहंकारका कारण निराश बनेका कार्यकर्ता र समर्थकलाई एकताले ऊर्जा दिन सक्छ । संगठनात्मक रूपमा कमजोर बनेका दलहरू एकताबाट पुनर्जीवित भई राष्ट्रिय मुद्दामा केन्द्रित हुने सन्देश दिन सक्छन् । तर, यिनै सकारात्मक अपेक्षाबीच पार्टी एकताले नकारात्मक सन्देश पनि सँगसँगै बोकेको हुन्छ । सबैभन्दा ठूलो आशंका हो—यो एकता विचार र सिद्धान्तका लागि हो कि केवल सत्ताका लागि ? यदि एकताको आधार स्पष्ट वैचारिक सहमति होइन, केवल पद बाँडफाँड र शक्ति सन्तुलन मात्र हो भने, यस्तो एकता दीर्घकालीन हुन सक्दैन । जनताले यसलाई ‘सत्ताको खेल’का रूपमा बुझ्ने जोखिम रहन्छ ।

अर्को गम्भीर पक्ष भनेको आन्तरिक द्वन्द्वको सम्भावना हो । फरक इतिहास, फरक नेतृत्व शैली र फरक राजनीतिक संस्कार बोकेका समूहहरू जब एकै छानामुनि आउँछन्, तब टकराव स्वाभाविक हुन्छ । नेतृत्व चयन, नीति निर्धारण र शक्ति बाँडफाँडमा असन्तुलन भए पुनःविभाजनको बीउ रोपिन सक्छ । यसले पार्टी मात्र होइन, समग्र राजनीतिक प्रणालीप्रति नै जनताको विश्वास घटाउँछ । यसका साथै, बलियो पार्टी एकताले लोकतान्त्रिक सन्तुलन कमजोर हुने चिन्ता पनि उठाउँछ। सशक्त विपक्षको अभावमा सरकार निरंकुश बन्ने खतरा रहन्छ । लोकतन्त्रमा प्रतिस्पर्धा, आलोचना र वैकल्पिक विचार अनिवार्य हुन्छन्। एकता यदि सबै शक्ति केन्द्रित गर्ने माध्यम बन्यो भने, त्यो लोकतन्त्रका लागि शुभ संकेत हुँदैन ।
अन्ततः, पार्टी एकता सफल र सार्थक बन्न विचार, सिद्धान्त र दीर्घकालीन राष्ट्रिय लक्ष्य मुख्य आधार हुनुपर्छ । पारदर्शी नेतृत्व, स्पष्ट कार्यदिशा र आन्तरिक लोकतन्त्र बिना गरिएको एकता क्षणिक उत्साह त बन्न सक्छ, तर स्थायी समाधान होइन। जनताले आज नाराभन्दा बढी नतिजा खोजिरहेका छन् । त्यसैले पार्टी एकता केवल संख्याको जोडघटाउ नभई, जिम्मेवार राजनीति र सुशासनतर्फको प्रतिबद्धताका रूपमा स्थापित हुन सके मात्र यसले साँच्चै सकारात्मक सन्देश दिनेछ ।