पुराना अनुहारको बोझ : अब परिवर्तन अपरिहार्य

नेपालको राजनीति आज एउटा कठोर सत्यसँग जुधिरहेको छ—पुराना अनुहारप्रति जनताको विश्वास तीव्र रूपमा खस्कँदै गएको छ। दशकौँदेखि एउटै व्यक्तिलाई नेता मानेर अघि बढ्ने संस्कारले अब आफ्नो सीमा पार गरिसकेको छ। यो केवल असन्तुष्टि होइन, यो खुला अस्वीकार हो।

राजनीतिक दलहरूले अझै पनि वास्तविकता स्वीकार्न तयार देखिँदैनन्। उनीहरूलाई लाग्छ—कार्यकर्ता सधैँ झैँ साथमा छन्, चुनाव आउँदा फेरि उही भीड जुट्छ। तर यथार्थ ठीक उल्टो छ। कार्यकर्ता अहिले मौन विद्रोहमा छन्। उनीहरू दल छोड्दैनन्, तर मत पनि दिँदैनन्। यो मौनता नै सबैभन्दा ठूलो चेतावनी हो, जुन नेतृत्वले बुझ्न सकेको छैन।

लामो समयसम्म एउटै अनुहारको वर्चस्व कायम राख्नु भनेको संगठनलाई जानीजानी स्थिर बनाउनु हो। नयाँ पुस्तालाई अवसर नदिनु, वैकल्पिक नेतृत्वलाई दबाउनु र आलोचनालाई शत्रु ठान्नु—यी सबैले दलहरूलाई भित्रैदेखि कमजोर बनाइरहेका छन्। नेतृत्वले आफूलाई अपरिहार्य ठान्ने अहंकार नै आजको संकटको मूल कारण हो।

सत्तामा पुगेपछि देखिने दम्भ झन् खतरनाक छ। योग्यता र योगदानभन्दा नातावाद र चाकडीलाई प्राथमिकता दिने प्रवृत्तिले राजनीतिक संस्कृतिलाई विकृत बनाएको छ। सक्षम कार्यकर्ताहरू किनारा लागेका छन्, अवसर सीमित घेराभित्र बाँडिएको छ, र इमानदार आवाजहरूलाई सुनिने ठाउँ छैन। यस्तो अवस्थामा संगठन बलियो बन्ने अपेक्षा गर्नु आफैँमा विडम्बना हो।

राजनीतिक दलहरूले अझै पनि कार्यकर्तालाई केवल चुनावी मेसिनको रूपमा प्रयोग गर्ने पुरानो सोच त्यागेका छैनन्। पाँच वर्षसम्म बेवास्ता गर्ने, अनि चुनाव नजिकिँदा मात्र सम्झिने प्रवृत्तिले सम्बन्धलाई खोक्रो बनाएको छ। विश्वास गुमेपछि संगठन कागजमा मात्र सीमित हुन्छ—यो यथार्थ अब प्रष्ट भइसकेको छ।

सबैभन्दा गम्भीर प्रश्न नेतृत्वको वैधतामाथि उठेको छ। यदि कुनै नेता आफ्नै कार्यकर्तामध्ये ठूलो हिस्साको समर्थन पाउन सक्दैन भने, उसलाई जनतामाझ ‘नेता’को रूपमा प्रस्तुत गर्नु केवल औपचारिकता मात्र हो। ३० प्रतिशतभन्दा बढी कार्यकर्ताले अस्वीकार गरेको नेतृत्वबाट जितको अपेक्षा गर्नु आत्मवञ्चना बाहेक केही होइन।

आज आवश्यकता छ—कडा आत्मसमीक्षाको, साहसी निर्णयको र वास्तविक परिवर्तनको। नेतृत्व हस्तान्तरण अब विकल्प होइन, अनिवार्यता हो। आन्तरिक लोकतन्त्रलाई केवल कागजी प्रक्रिया होइन, व्यवहारमा लागू गर्नुपर्ने समय आएको छ। योग्य, सक्षम र नयाँ सोच बोकेका पुस्तालाई अवसर दिनु अब ढिलो भइसकेको निर्णय हो।

यदि राजनीतिक दलहरूले अझै पनि आँखामा पट्टी बाँधेर पुरानै बाटो हिँडिरहे भने परिणाम स्पष्ट छ—जनाधार झन् खस्किनेछ, संगठन भित्रैबाट खोक्रो हुनेछ, र अन्ततः राजनीतिक संरचनामै ठूलो हलचल आउनेछ।

समय अझै बाँकी छ, तर धेरै होइन। परिवर्तनलाई रोक्न खोज्नेहरू इतिहासमा पछाडि धकेलिन्छन्। र आजको नेपाली राजनीतिमा स्पष्ट देखिएको सन्देश यही हो—पुराना अनुहारको युग समाप्त हुँदैछ, नयाँ नेतृत्वको आवश्यकता अपरिहार्य भइसकेको छ।